Montrö boğazlar sözleşmesi

Misakımilli'de Boğazlar konusu, "İstanbul kentiyle Marmara Denizi'nin güvenilirği birçok zarardan korunmuş olması gereklidir. Bu esas saklı kalmak şartıyla İstanbul ve Çanakkale boğazlarının dünya ticaretine ve ulaşımına açılması ile ilgili ilgili devletten oy birliği ile verecekleri karar geçerlidir." biçiminde ifade edilmiştir.

Lozan Görüşmeleri'nde imzalanan Boğazlar Sözleşmesi ile Boğazlar konusu genel olarak Misakımilli'ye makul çözülse de Boğazların asker ve silahtan arındırılması ile Boğazlardan geçişleri denetlerek geçişler ile ilgili Millletler Cemiyetine bilgi vermekle yetkili bir Boğazlar Komisyonu kurulması, Türkiye'nin güvenliğini tehdit etmekteydi.

Bazı yayılmacı devletlerin dünya barışını tehdit eden programları (Almanya'nın Ren bölgesine asker çıkarması, İtalya'nın Habeşistan'a girmesi, Japonya'nın Mançurya'ya saldırması) ve Milletler Cemiyeti güvenlik sisteminin dünyanın çeşitli yerlerinde tam anlamıyla uygulanamaması Türkiye'yi rahatsız etmiştir.

Bunun üzerine Türkiye, 17 Nisan 1935'te Dışişleri Bakanlığı vasıtasıyla Milletler Cemiyetine müracaat ederek Boğazlarda asker bulundurabilme talebini bildirmiştir.

Türkiye, İngilitere, Fransa, Sovyetler Birliği, Japonya, Romanya, Bulgaristan, Yunanistan ve Yugoslavya arasında 20 Temmuz 1936'da imzalanan sözleşmeye göre;

1. Boğazlar komisyonu kaldırılarak bütün yetkileri Türkiye'ye bırakılmıştır.

2. Boğazın iki yakasındaki askersiz alan kaldırılmıştır.

3. Yabancı ticaret gemilerinin Boğazalardan serbestçe geçebilmesi kararlaştırılmıştır.

4. Yabancı savaş gemilerinini Boğazlardan geçişleri sınırlandırılmıştır. Yabancı savaş gemilerinin 15 gün daha önceden Türkiye'den izin alması kararlaştırılmıştır.

5. Türkiye bir savaşa girere ya da bir savaş tehlikesi ile karşılaşırsa yabancı savaş gemilerinin Boğazlardan geçişi Türkiye'nin takdirine bırakılmıştır.

Petrol ve gıda ürünlerinini gemilerle Boğazlar üzerinden geçmesi Türkiye'nin Batı'ya açılan önemli bir noktada söz sahibi olmasına ortam sağlamıştır. Bu sözleşme ile Boğazlar üzerinde tam egemenlik hakkı elde eden Türkiye'nin stratejik önemi artmıştır.